Câu chuyện bồn bồn

Hành trình của một loài cây dân dã miền Tây — từ cỏ dại nơi đồng trũng, thành sinh kế của hàng trăm hộ dân, và nay là nguyên liệu cho tấm tiêu âm MUTECT.

Bồn bồn — còn gọi là cỏ nến — mọc nhiều ở vùng trũng nước ngọt hoặc nước lợ của miền Tây. Cây có lá dài, mảnh, mọc thẳng từ bùn lên; phần thân non bên trong trắng, giòn và ngọt.

Với người dân vùng sông nước, bồn bồn quen thuộc như một món ăn dân dã: làm dưa chua, xào, nấu canh hay trộn gỏi. Lá khô được bện thành giỏ, chiếu, túi xách.

Tên khoa học của bồn bồn là Typha angustifolia (họ Hương bồ). Lá và bẹ có mô thông khí với rất nhiều khoang khí nhỏ — cấu trúc xốp tự nhiên mà MUTECT tận dụng để hấp thụ âm. Cây cho 5–20 tấn sinh khối khô mỗi hecta mỗi năm, ưa đất ngập nước lợ và không cạnh tranh đất trồng lúa.

1. Ngày trước

   Loài cây mọc hoang

   Bồn bồn mọc tự nhiên nơi đồng nước, chủ yếu được hái về ăn cho vui trong bữa cơm gia đình.

2. Chuyển đổi

   Người dân bứng giống về trồng

   Ở những vùng đất phèn, mặn trồng lúa hay nuôi tôm kém hiệu quả, nhiều hộ chuyển sang trồng bồn bồn.

3. Hôm nay

   Cây trồng chủ lực

   Bồn bồn trở thành sinh kế chính của hàng trăm hộ, có nơi xây dựng nhãn hiệu tập thể "Bồn bồn Cái Nước - Cà Mau".

Bản đồ vùng trồng

Bản đồ: © OpenStreetMap. Vị trí các điểm mang tính tương đối. Tên địa danh theo địa giới hành chính sau sáp nhập năm 2025. Dùng nút +/− để phóng to, thu nhỏ.

1. [ẢNH: Trồng một lần]
   Bước 1

   Trồng một lần

   Cây được trồng một lần và cho thu hoạch trong nhiều năm nếu chăm sóc đúng cách.

2. [ẢNH: Thu đợt đầu]
   Khoảng 3 tháng

   Thu đợt đầu

   Sau khoảng 3 tháng, ruộng bồn bồn bắt đầu cho thu hoạch đợt đầu tiên.

3. [ẢNH: Thu quanh năm]
   Mỗi 1–1,5 tháng

   Thu quanh năm

   Người dân lội ruộng nhổ bồn bồn đều đặn, tạo nguồn thu thường xuyên.

4. [ẢNH: Sơ chế & làm dưa]
   Sau thu hoạch

   Sơ chế & làm dưa

   Bồn bồn được bán tươi hoặc làm dưa, đưa đi TP HCM, Cần Thơ và các tỉnh.

Những con người

Khi thu hoạch, người dân chỉ lấy phần nõn non để bán làm thực phẩm (thân tươi khoảng 25.000–40.000 đồng/kg). Phần bẹ, lá già bên ngoài — chiếm hơn 60% khối lượng sinh khối của cây — thường bị vứt xuống kênh rạch gây tắc dòng chảy, hoặc phơi khô rồi đốt bỏ, gây khói bụi.

MUTECT thu mua chính phần phụ phẩm này — tách riêng khỏi thị trường bồn bồn tươi làm thực phẩm — để biến bẹ, lá thành sợi tiêu âm. Mục tiêu năm đầu là thu gom 12–15 tấn bẹ, lá khô, tăng lên 45–120 tấn ở năm thứ hai và thứ ba.

Tác động MUTECT hướng tới

Các con số là mục tiêu trong kế hoạch dự án MUTECT, sẽ được đo và công bố khi vận hành.